Թեմաներ
Ուրբաթ 02 / 23 / 2024
Փոխարժեք
+ °C
+ °C

Ամենակարևոր իրավական լուրերը Հայաստանից` Telegram-ում

ԲՈԼՈՐ ՆՅՈՒԹԵՐԸ

02/23/2024   10:26 Դիլիջանում, Վանաձորում, Աշոցքում, Ապարանում ու մի շարք այլ շրջաններում ձյուն է տեղում 02/23/2024   08:49 ՀՀ-ն սառեցրել է իր մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին. Փաշինյան 02/23/2024   08:24 Ինչով են պայմանավորված վերջին սրացումները․ «Հրապարակ» 02/23/2024   08:22 Պատերազմի ժամանակ վնասված տեխնիկայի գումարը նոր են փոխհատուցում․ «Հրապարակ» 02/23/2024   08:16 Աշոտյանի քննիչը պարգեւատրվել է․ «Հրապարակ» 02/23/2024   08:14 Արցախի նախագահը ճակատագրական որոշումն ուղարկել է Նիկոլ Փաշինյանին. նոր զարգացումներ. «Ժողովուրդ» 02/23/2024   08:10 Ինչպես են անցել ՔՊ փակ նիստերը․ «Հրապարակ» 02/23/2024   08:06 Շուշիի անկման համար մեկին դատում են, մյուսին՝ պաշտոն տալիս․«Հրապարակ» 02/23/2024   08:01 Նուարդ Վարդանյանի հայտարարագրում կեղծի՞ք կա. «Ժողովուրդ» 02/23/2024   07:59 Ինչո՞ւ են լռում իրավապահ մարմինները, երբ ՔՊ-ական պատգամավորը «ցեխ է շպրտում» նրանց կատարած գործունեության վրա. «Ժողովուրդ» 02/23/2024   07:56 ՔՊ խմբակցությունը Նիկոլ Փաշինյանի հետ փակ հանդիպում կունենա․ քննարկվելու են Մյունխենի ու Փարիզի հանդիպումները. «Ժողովուրդ» 02/23/2024   00:05 Տղամարդն առևանգել է սիրեցյալի երեխային՝ փորձելով ստիպել ամուսնանալ իր հետ 02/22/2024   23:55 «Էջմիածին» խմբակցությունը կոչ է անում փետրվարի 24-ին հավաքվել Մայր Աթոռում՝ «պաշտպանելու եկեղեցին ոտնձգություններից» 02/22/2024   23:47 Մասնակցե´ք և Ձեր ներդրումն ունեցեք Արցախի մշակութային կազմակերպությունների պահպանման․ Արցախի թեմի առաջնորդը ուղերձ է հղել համայն հայությանը 02/22/2024   23:40 ՆԱՏՕ-ում հայտարարել են Ուկրաինայի ԶՈՒ-ի՝ F-16-ով Ուկրաինայի սահմաններից դուրս թիրախներին հարվածելու իրավունքի մասին 02/22/2024   23:27 Արա Մարգարյանը նշանակվել է Էստոնիայում Հայաստանի դեսպան 02/22/2024   23:20 Երևանի Գյուլբենկյան փողոցում հայտնաբերվել է պայթուցիկ սարքի նմանվող առարկա. ՆԳՆ խոսնակ 02/22/2024   23:00 Պապիկյանի հրավերով Հայաստան է ժամանել Ֆրանսիայի զինված ուժերի նախարարի գլխավորած պատվիրակությունը 02/22/2024   22:53 Արցախի մասին ճշմարտությունն այսօր ոչ ոք չի ասում. բարձրաձայնելն այլևս բոլորիս խնդիրն է. Ալեքսանդր Մանասյան 02/22/2024   22:48 Հանրությունը դժգոհ է ՀՀ իշխանությունների վարած արտաքին և ներքին քաղաքականությունից. հարցման արդյունքներ 02/22/2024   22:42 Կոռուպցիոն սկանդալի կիզակետում հայտնված Անի Իսպիրյանի ոդիսականը ԱՆԻՖ-ում 02/22/2024   22:18 Էլեկտրաէներգիայի վաղվա անջատման հասցեները 02/22/2024   21:59 Հայաստանը և հայերս հնագույն ժամանակներից ունենք որ միայն «կադաստրի» թուղթ-մուղթ, այլ նաև նույն ժամանակների արտասահմանյան «անձնագրի» նկար 02/22/2024   21:47 Առաջիկայում ՌԴ-ն կհասկացնի, որ չի խանգարի, եթե Ադրբեջանը լարվածության նոր օջախներ մտցնի հայ-ադրբեջանական սահմանին. սա կոնկրետ պատճառներ ունի. Քաղաքագետ 02/22/2024   21:30 Ռուս սահմանապահները հեռացվելու են Երևանի «Զվարթնոց» օդանավակայանից․ Factor.am 02/22/2024   21:12 Արցախում երկու տարեց հայի գլխատելու համար Մոսկվայում ձերբակալված ադրբեջանցին ազատ է արձակվել և մեկնել Բաքու․ Մանուկյան 02/22/2024   20:58 Երևանում դեսպանը մտահոգված է Հայաստանի՝ Ռուսաստանից հեռավորություն պահպանելու միտումներով 02/22/2024   20:39 Այս տարբերությունը ցույց է տալիս դպրոցում անցկացված ամեն օրը, որի ընթացքում մեր երեխաները ոչինչ չեն սովորում․ ԿԳՄՍ նախարար 02/22/2024   20:16 Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում տեղի է ունեցել վարդապետական թեզի պաշտպանություն 02/22/2024   20:01 «Նոքյարն իր էֆենդիին» ի՞նչ կարող է ասել․ Շարմազանով 02/22/2024   19:51 Սամվել Շահրամանյանի թիկնազորի աշխատակից Աշոտ Դանիելյանը ազատ է արձակվել 02/22/2024   19:41 Աֆղանստանում հրապարակայնորեն մահապատժի են ենթարկել երկու մարդու․ ԶԼՄ-ներ 02/22/2024   19:30 Արդյունքում ունենում ենք այն, ինչ ունենք՝ քաղաքական գործընթացի իմիտացիա, ինչի փոխարեն կարելի է ավելի կոպիտ, բայց ավելի բնորոշող բառ օգտագործել․ Դանիելյան 02/22/2024   19:23 Պայթյուն Թավրիզյան փողոցի տներից մեկում 02/22/2024   18:59 Գազի պայթյուն Ադրբեջանում. կա վիրավոր 02/22/2024   18:51 Սերգեյ Լավրովն ու Հաքան Ֆիդանը հանդիպում են ունեցել Ռիո դե Ժանեյրոյում 02/22/2024   18:48 Ռուսաստանում աստղաբաններին ավելի շատ են հավատում, քան քաղաքական գործիչներին 02/22/2024   18:44 Համառ աշխատանքով ու իմ կարողություններին հավատալով նվաճեցի մեծագույն հպարտությունը․ Գոռ Սահակյան 02/22/2024   18:40 Չափազանց կարևորում եմ խնամքի հաստատություններում անձանց իմաստալից զբաղվածության ապահովումը. Անահիտ Մանասյանն ընդունել է «Ճախրուկ» մշակութային ՀԿ հիմնադիրներին 02/22/2024   18:26 Ուրալում բանկի աշխատակցուհին խաբեությամբ շորթել է թոշակառուներին ու փակել իր պարտքերը 02/22/2024   18:18 Տոյվո Կլաարը և Ջեյհուն Բայրամովը քննարկել են հայ-ադրբեջանական կարգավորման գործընթացը 02/22/2024   18:01 Ինչպես տարբերել իսկական հոգեբանին շառլատանից 02/22/2024   17:59 ՀՀ ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը հանդիպել է Յոնաս Սուրվիլայի հետ 02/22/2024   17:51 Քանի դեռ Գազայի դեմ ագրեսիան չի դադարել, Եմենը չի դադարեցնի գործողությունները Կարմիր ծովում. Եմենի վարչապետ 02/22/2024   17:42 Ամեն Գրիգորյանը Արևմուտքին փորձում էր ասել, որ ինքն ավելի լավ «Նիկոլ Փաշինյան» կլինի, քան հենց ինքը՝ Փաշինյանը. Հայկ Նահապետյան 02/22/2024   17:37 Շաբաթ օրը ժամը 13:00-ին կլինենք Մայր աթոռում. Արա Զոհրաբյան 02/22/2024   17:36 Հունգարիայում երկրի նախագահի պաշտոնում առաջադրել են ՍԴ նախագահի թեկնածությունը 02/22/2024   17:33 Արցախ վերադառնալու իրական հնարավորություն կա. Վարդան Օսկանյան. «Ազատություն» 02/22/2024   17:26 28 տարի առաջ համակուրսեցու սպանության համար ցմահ ազատազրկման դատապարտված Մհեր Ենոքյանն ազատ չի արձակվի 02/22/2024   17:19 Արցախի պաշտպանության նախկին փոխնախարարը նշանակվել է Արգիշտի Քյարամյանի խորհրդական
02/21/2024   18:31 0 երեխա, բայց 110 հազար եվրո փող. 50-ամյա կինը 17 անգամ ձևացրել է թե հղի է, որպեսզի դեկրետի գումար ու այլ նպաստներ ստանա 02/22/2024   15:37 Ադրբեջանցի մսագործի դին է հայտնաբերվել՝ պարանոցը կտրած 02/21/2024   23:52 Էլեկտրաէներգիայի վաղվա անջատման հասցեները 02/22/2024   14:19 Աղդամում որոնում են 4 տարի առաջ հոր կողմից սպանված աղջկա դին 02/21/2024   15:44 Հղիության մասին չիմացող կինը ծննդաբերել է աշխատավայրի սանհանգույցում 02/22/2024   11:12 Սպանություն Փոքր Մասրիկ գյուղի գերեզմանատան մոտ. 19-ամյա երիտասարդը ձերբակալվել է 02/21/2024   11:24 Հայկական կողմի պահանջով Մոսկվայում ձերբակալել են Արցախում հայ ծերունու գլխատած ու այլ վայրագությունների հեղինակ ադրբեջանցի մարզիկի. (տեսանյութ) 02/21/2024   12:34 Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն ու դեսպանն արձագանքել են Արցախում ծերունու գլխատած ադրբեջանցի ռազմական հանցագործի՝ Մոսկվայում ձերբակալությանը 02/23/2024   08:49 ՀՀ-ն սառեցրել է իր մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին. Փաշինյան 02/22/2024   12:04 Դանակահարված պայմանագրային զինծառայողի վիճակը ծանր է 02/21/2024   10:51 Մեծամոր համայնքի ղեկավարը Արմավիրում Maybach-ով մխրճվել է պարսպի մեջ. նա հոսպիտալացվել է. shamshyan.com 02/22/2024   22:42 Կոռուպցիոն սկանդալի կիզակետում հայտնված Անի Իսպիրյանի ոդիսականը ԱՆԻՖ-ում 02/21/2024   13:47 Սամվել Շահրամանյանը հրավիրվել է հարցաքննության 02/21/2024   14:28 Ընտանիքի 5 անդամներին կացնահարելով սպանած 25-ամյա ադրբեջանցուն տեղափոխել են հոգեբուժարան 02/21/2024   11:35 Համացանցում տարածվել են ադրբեջանցի ռազմական հանցագործի ձերբակալության կադրերը 02/21/2024   15:35 Հայաստանի խնդրանքով Մոսկվայում ձերբակալված ադրբեջանցի ռազմական հանցագործն ազատ է արձակվել 02/22/2024   16:25 Խուզարկել են Աշոտ Դանիելյանի բնակարանը 02/22/2024   10:18 Երևանում 4000- 5000 քմ բակային տարածք է ազատվել ապօրինի կառույցներից (տեսանյութ) 02/22/2024   13:05 Հնարավոր է թաց ձյուն և ձնախառն անձրև 02/22/2024   22:18 Էլեկտրաէներգիայի վաղվա անջատման հասցեները

Աուտիզմով երեխաները կրկնակի խոցելի են դարձել տեղահանությունից հետո․ նրանց պատել է անվստահությունը, ծնողներին՝ անորոշությունը․ 6-ամյա Գոռի պատմությունը 12/02/2023   15:52  |  Ցեղասպանություն՝ Արցախում

Մետրոյի «Գարեգին Նժդեհ» կայարանում երեկոյան ժամերին աշխատանքից տուն շտապող բազմահազար մարդկանց հոսքը չի խանգարում, որ Լեոնիդ պապն ամեն երեկո թոռան՝ 6-ամյա Գոռի հետ, մետրո նստի։ Պապ ու թոռ Արցախից են, բռնի տեղահանվել են սեպտեմբերի 25-ին։ Մետրոն նրանց, ի տարբերություն մյուսների, տուն չի հասցնում, բայց օգնում է, որ Գոռը «երջանիկ» զգա իրեն։

«Ամբողջ օրը սպասում է, թե երբ է մթնելու, որ պապիկի հետ մետրո նստի։ Անգամ պատառաքաղը վերցնում, պապիկին կերակրում է, որ շուտ վերջացնի ճաշն ու դուրս գան զբոսանքի։ Թեկուզ մեկ կանգառ գնան, մենակ թե նստի․․․ Այս երկու ամսվա ընթացքում մետրոն միակ բանն է, որ շատ հավանել է Գոռը․․․ Չի հարմարվում, ձանձրանում է, տեղը չի գտնում․․․»,-«Փաստինֆո»-ին պատմում է փոքրիկի մայրը՝ Էլինան։

Տղայի մոտ 2 տարեկանում աուտիզմ է ախտորոշվել։ Նախանշաններն ի հայտ գալուց անմիջապես հետո նրա հետ Ստեփանակերտի Ք․ Քոքսի անվան վերականգնողական կենտրոնի մասնագետներն են սկսել աշխատել։ Սկզբում լոգոպեդներն ու հոգեբանները շաբաթական երկու օր էին զբաղվում Գոռի հետ, հետո սկսեց նաև Կենտրոնի մանկապարտեզ հաճախել։ Այդտեղ արդեն օրական չորս ժամ էր մնում, անհատական ու խմբակային դասերի մասնակցում։

«Մինչև 8-9 ամսականը ոչ մի նշան չկար, որ երեխայի մոտ նման խնդիր կարող է լինել․ ակտիվ արձագանքում էր մեզ, իր տարիքակիցների պես բլբլացնում, մամա-պապա էր ասում․․․ Հետո աստիճանաբար մարեց դա։ Երկու տարեկանում ոչ մի բառ չէր ասում, չէր տարբերում ոչ ինձ, ոչ հայրիկին․․․ Հինգ տարեկանում նոր հասկացել է, որ ես իր մայրիկն եմ․․․Այսինքն երեք տարի Գոռը ոչ խոսում էր, ոչ՝ կենտրոնանում։ Որ ճաշ էր ուզում, ափսեն վերցնում էր, գնում կանգնում գազի մոտ, որ հասկացնի՝ սոված է․․․»,-հիշում է մայրը։

Երկար ընդմիջումից հետո Գոռի բերանից քեռին՝ Հայկը, բավականին ջանք թափելով, կարողանում է դուրս բերել առաջին բառը՝ «քեռի»․․․

Փոքրիկ Գոռը՝ հարազատ Արցախում

 

Մինչ այդ փոքրիկը՝ ընտանիքի հետ, բավականին դժվար ճանապարհ է անցնում․ խոսքի բացակայությունը նրան շատ էր նյարդայնացնում, հույզերն արտահայտել չէր կարողանում։ Մայրը հիշում է՝ եղել է մի շրջան, որ տան դռներն ու պատուհանները փակ էին պահում․

«Վախենում էինք, որ կարող է աննկատ դուրս գալ տնից։ Վտանգավոր էր անգամ մի քանի վայրկյանով մենակ թողնելը, դուրս էր վազում։ Նման մի դեպք եղել է․ ամբողջ ընտանիքով փողոցն ընկած Գոռին էինք փնտրում․․․ Մի ընթացք էլ սովորել էր՝ ուժեղ, շրխկոցով փակում էր դռները, պատուհանները․․․ Դուր էր գալիս իրեն էդ ձայնը։ Զարմանալիորեն, եթե 3-4 տարեկանում երեխաները, սովորաբար, վախենում են բարձր ձայներից, աղմուկից, ինքն ընդհանրապես չի վախեցել։ Անգամ պատերազմի ժամանակ պայթյունների ձայները սովորական էին իր համար։ Ռմբակոծելուց հետո հեռացող ինքնաթիռի հետևից դեմքի այնպիսի հանդարտությամբ էր նայում, որ զարմանում էինք»։

Բռնի տեղահանությունից կարճ ժամանակ անց Գոռը Երևանում է սկսել դպրոց հաճախել։ Մայրը դժվարանում է ասել, թե նոր միջավայրում Գոռի համար ամենադժվար հաղթահարելին ինչն է եղել։ Դպրոցին, ի զարմանս ընտանիքի անդամների, շուտ է հարմարվել, բայց երեխների հետ դեռ չի շփվում․

«Արցախում էլ դժվարությամբ էր դասընկերների հետ շփվում․ հիմնականում մի անկյունում նստում՝ խաղում էր։ Նոր էր սկսել քիչ թե շատ շփվել հետները, պատերազմը սկսվեց։ Բայց մանկապարտեզում, որտեղ տանում էի դպրոցից հետո, այնքան լավ էր զգում իրեն։ Այդտեղ իր նման հատուկ կարիք ունեցող երեխաներ չկային, առանց խնդրի բալիկներ էին, բայց ինքն էնքան աշխույժ և ուրախ էր լինում։ Այստեղ՝ նոր միջավայրում, դեռ չի ադապտացվել»։

Գոռի խնդրի մասին Էլինան տեղեկացրել է դասղեկին ու խնդրել, որ անհատական աշխատանք տանեն նրա հետ։ Դպրոցը, որտեղ հիմա հաճախում է տղան, ունի և՛ հատուկ մանկավարժ, և՛ հոգեբան, բայց մայրը չգիտի  Գոռի հետ այդ մասնագետներն աշխատում են, թե ոչ, որևէ զրույց իր հետ այդ թեմայով չեն ունեցել, բայց տեղյակ է, որ դասվարն է օգնել Գոռին՝  գրել մասնիկները։

Փակուղուց ելքեր որոնելով․․․

 

«Ամենամեծ խնդիրը հիմա Գոռի համար որևէ կենտրոն գտնելն է, որտեղ իր հետ 3-4 ժամ կզբաղվեն, խոսքի զարգացման պայմաններ կլինեն, որտեղ կշփվի իր տարիքակիցների հետ։ Ես աշխատում եմ, իր հետ զբաղվելու համար շատ քիչ ժամանակ է մնում։ Չաշխատել էլ չեմ կարող, քանի որ այստեղ վարձով ենք ապրում։ Բացի այդ, կարծում եմ՝ իմ ու մասնագետի աշխատանքը շատ տարբեր են։  Կան կենտրոններ, իհարկե, որտեղ 30 րոպե կամ մեկ ժամ զբաղվում են մասնագետները՝ լոգոպեդ, հոգեբան։ Նման կենտրոն հաճախում է Գոռը, բայց շաբաթական երկու օր կես կամ մեկ ժամով արդյունք, ցավոք, չենք տեսնում»,-ասում է Էլինան։

Լոգոպեդ, հատուկ մանկավարժ, «Մեդիան հանուն կրթության» ՀԿ համահիմնադիր Սուսաննա Դավթյանը նույնպես շեշտում է՝ այդ խմբի երեխաները  մասնագետների աջակցության կարիք ունեն։ Այս պարագայում, քանի որ գումարվել է նաև տեղահանությունը, նրանք կրկնակի խոցելի են դարձել ու շատ նուրբ մասնագիտական մոտեցում պետք է ցուցաբերվի։

«Երբ շփվում ենք ծնողական համայնքի հետ, պարզ է դառնում, որ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների հետ տարվող աշխատանքը բավարար չէ․ շաբաթական  1-2 անգամ կես ժամանոց պարապմունքները քիչ են արդյունքի հասնելու համար՝ մանավանդ,  եթե ընդգծված վարքային խնդիրներ կան։ Բազմաթիվ երեխաներ դպրոցում հատուկ ուղեկցողի կարիք են ունենում։ Դա, որպես կանոն, հատուկ մանկավարժ պետք է լինի, որ օգնի կատարել առաջադրանքը, կենտրոնացնել ուշադրությունը․․․»,-ասում է լոգոպեդն ու հավելում՝ մեծ մասամբ դեպքերում այդ հարցը ծնողներն ինքնուրույն են լուծում՝ իրենց իսկ ֆինանսական միջոցներով։



Լուսանկարում՝ Սուսաննա Դավթյանը

 

Արցախից տեղահանվածների դեպքում խնդիրը բարդանում է, քանի որ սեփական միջոցներով ուղեկցող գտնելն ինքնին մեծ դժվարություն է։ Ըստ Դավթյանի, եթե դպրոցներում կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող մեկ կամ երկու երեխա լինեին, ավելի հեշտ կլիներ, բայց քանի որ, սովորաբար, նրանց թիվն ավել է լինում, հատուկ մանկավարժը ֆիզիկապես չի հասցնում բավարար չափով աշխատել հետները։

Խնդիրը նույնքան մտահոգիչ է նաև նախադպրոցական տարիքի երեխաների դեպքում․ «Մի քանի օր առաջ Դիլիջանում ինձ է մոտեցել տեղահանված մի կին, ում բալիկը հաջորդ տարի դպրոց է գնալու, ու խնդրել օգնել գտնել վայր, որտեղ երեխայի հետ կզբաղվեն լոգոպեդ ու հոգեբան։ Եթե ինչ-որ չափով մեկ-երկու հոգու հարց փորձում ես լուծել, ամեն դեպքում խնդիրը չի լուծվում հիմնովին։ Իհարկե, ծնողի դերը ևս շատ կարևոր է․ արդյունքի հասնելու համար մասնագետ-մանկավարժ-ծնող շղթան պետք է անխափան գործի,  բայց մասնագետներին փոխարինել ոչ մեկը չի կարող, հետևաբար կառույցներ են պետք, որտեղ ավելի ինտենսիվ կաշխատեն նման խմբի երեխաների հետ։ Իմ նշած ընտանիքն, օրինակ, հնարավորություն չուներ, որ երեխային տաներ Վանաձոր կամ մեկ այլ բնակավայր, որտեղ նրա հետ զբաղվող մասնագետներ կլինեն»։

ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությունից վստահեցրել են, որ   կրթության հատուկ պայմանների կարիք ունեցող բռնի տեղահանված դպրոցականների հետ, բացի գործող ծրագրերից, նաև լրացուցիչ աջակցություն կցուցաբերվի։ Մինչ այդ, սակայն, նրանց թիվը պետք է հստակեցվի։

«Քանի որ  ԼՂ-ից չենք ստացել հանրակրթության՝ այդ թվում կրթության  առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների տվյալների բազան, հիմա աշխատում ենք այն ստեղծելու ուղղությամբ։ Պիտի դա ունենանք, պարզենք այդ խմբի երեխաների բաշխվածությունը՝ ըստ մարզերի, որպեսզի ավելի համակարգային կարողանանք աշխատել։ Մտավախություն ունենք, որ որոշները դուրս են մնացել հանրակրթությունից,  ծնողները չեն դիմել դպրոց։ Առաջին քայլով՝ մյուս գերատեսչությունների մեր գործընկերների հետ, նրանց պետք է հայտնաբերենք ու ներգրավենք դպրոցներում, այնուհետև ՏՄԱԿ-ներն ավելի թիրախային կաշխատեն, որ կարիքների անհատական գնահատում արվի։  Այն աջակցությունը, ինչ ստանում են տվյալ խմբի մեջ մտնող ՀՀ դպրոցականները, նույնն էլ տրվելու է բռնի տեղահանվածներին, որոշ դեպքերում՝ նաև լրացուցիչ աջակցություն»,- «Փաստինֆո»-ին ասում է ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության հանրակրության բաժնի պետ Թամարա Սարգսյանը։

Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող տեղահանված դպրոցականների թիվը ստանալ, այնուամենայնիվ, մեզ հաջողվել է։ Արցախի հանրապետության  Գնահատման և թեստավորման կենտրոնի աշխատակիցներից «Փաստինֆո»-ն պարզել է, որ 2023թ․ սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ Արցախի դպրոցներում սովորում էր  կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող 582 երեխա, որոնց հետ, փաստորեն, այսօր համակարգված աշխատանք չի տարվում։

«Մարտիկի երգ»-ից մինչեւ Կոմիտասի «Կաքավիկ»․ վերադառնալով խանգարված ծիսակարգերին

«Հիշում եմ՝ Գոռը երեք տարեկան էր, որ լսելով «Թռչեի մտքով տուն․․․»-ը՝ վազելով եկավ կանգնեց հեռուստացույցի դիմաց ու մինչև երգի ավարտը տեղից չշարժվեց։ Այդ ժամանակվանից թե ինչքան է սիրում այդ երգը, չեք պատկերացնի։ Զինվորին նվիրված երգերի նկատմամբ առանձնահատուկ սեր ունի։  Նաև հետաքրքիր մի բան եմ նկատել․ ամեն անգամ եկեղեցու մոտով անցնելիս պտտվում, ուշադիր նայում է խաչին՝ մինչև տեսադաշտից անհետանալը․․․ Չեմ կարող բացատրել, թե ինչ է զգում, ինչ է կատարվում իր հետ այդ ժամանակ, բայց հույզերը նկատելի են․․․Դա առաջին անգամ 44-օրյայի օրերին են նկատել»,-նշում է Էլինան։

Արցախում ձևավորված ծիսակարգերից մի մասը Գոռի մոտ այստեղ՝ Երևանում էլ են պահպանվում․ օրինակ՝ բոլոր խաղալիքները պարտադիր ուղիղ գծի վրա է շարում։ Չխախտված եզակի ծիսակարգերից մեկն էլ ընթրիքից հետո պապիկի հետ զբոսանքի գնալն է, բայց արդեն՝ ոչ հարազատ փողոցներով  և շատ ու շատ անծանոթ դեմքերի հանդիպելով․․․

«Աուտիզմ ունեցող երեխաները որքան էլ տարբերվում են  մեկը մյուսից, ընդհանուր գծեր շատ ունեն՝ խաղալիքները սիրում են մի գծով դասավորել, կոշիկները միշտ նույն դիրքով ու նույն տեղում են դնում․․․Եթե սենյակը թափթփված է լինում, նրանք տագնապ են զգում, դրա համար էլ իրենց իրերը կոկիկ, մի գծով դասավորում են՝ այդպես փորձելով կառավարելի դարձնել իրենց աշխարհը․ դա ապահովություն է ներշնչում։ 

Տեղահանությունը նրանց համար շատ լուրջ տրամվա է։ Առհասարակ, երեխաները շատ խոցելի են պատերազմի, տեղահանության դեպքում, այս խմբի երեխաները՝ առավելևս։ Ցանկացած նոր բան՝ խաղալիք, զբաղմունք և այլն,  նրանց կյանքում աստիճանաբար պետք է ներմուծվի, բայց ստացվել է այնպես, որ կտրուկ փոխվել է ամեն ինչ։ Հիմա ոչ միայն չկան այն արտաքին ատրիբուտները, որոնց օգնությամբ կայունացրել էին իրենց աշխարհը, այլև հայտնվել են մի միջավայրում, որտեղ բոլորը տագնապի մեջ են»,-նկատում է լոգոպեդ, հատուկ մանկավարժ Սուսաննա Դավթյանը։

Ստեղծված իրավիճակում ծնողի հոգեբանական պատրաստվածությունը խիստ կարևորում է հոգեբան Կամիլա Խաչատրյանը։ Ըստ նրա՝ ինքնատիրապետումն առաջին կարևոր որակն է, որ պետք է ունենա նման առանձնահատկություն ունեցող երեխայի ծնողը։

Լուսանկարում՝  Կամիլա Խաչատրյանը

 

«Շատ դժվար է, իհարկե, բայց ծնողները արտակարգ իրավիճակում պետք է կարողանան մոբիլիզացվել, չկորցնեն ինքնատիրապետումը, երեխային չճնշեն, հետը կոպիտ չվարվեն, քանի որ նման երեխաների նյարդային համակարգը, զգայական և էմոցիոնալ ընկալումն այլ կերպ է կառուցված։ Նրանց համար շատ դժվար է արտահայտել սեփական զգացողությունները, հույզերը։ Որքան կայուն է ծնողի կապը երեխայի հետ ու որքան նրա սովորությունների, գործողությունների շարունակականությունն ապահովվի տեղափոխված վայրում, այնքան համեմատաբար հեշտ կլինի կայունության հասնելը, ապահովության զգացումը վերականգնելը»,-շեշտում է հոգեբանը։

Այդ ճանապարհին մասնագետը կարևոր է համարում նաև մինչ այդ՝ նախքան միջավայրի փոփոխությունը, երեխայի հետ աշխատած հոգեբանի, հատուկ մանկավարժի հետ կապը պահելը, քանի որ նրանք արդեն քաջածանոթ են նրա առանձնահատկություններին։  Ծնողների համար համապատասխան դասընթացների անցկացումը, երեխաների առանձնահատկությունների մասին հնարավորինս իրազեկելը, ճիշտ մոտեցման մատուցումը ևս, Խաչատրյանի համոզմամբ, կօգնի մեղմել խնդիրները։

Որպեսզի Գոռը դեռևս օտար միջավայրում կրկին ապահովության զգացում ձեռք բերի, հարազատները ջանք չեն խնայում։  Ցանկացած գործողության, քայլի մասին նախ խոսում են, բացատրում, բառերը կրկնել տալիս, հետո միայն անում։

«Եթե ջուր ենք տալիս, ասում ենք՝ սա ջուր է, ասա՝ ջուր, սա հաց է, ասա՝ հաց տուր․․․ Ինչ ասում ենք, կրկնում է։ Անգամ հատուկենտ բառակապակցություններ է ասում, հաշվում է․․․Վերջերս էլ «Կաքավիկ»-ն է շատ լսում, փորձում է երգել»,-ժպիտով ավելացնում է մայրը։

Գոռին ու իր կարգավիճակում հայտնված երեխաներին առաջին օգնություն ցուցաբերելու  պատրաստակամություն հայտնած կազմակերպություններ կան թե՛ Երևանում, թե՛ մարզերում, բայց նրանց օգնությունը ժամանակավոր լուծում է։

Դեկտեմբերի 1-ից «Մանկական զարգացման հիմնադրամ»-ի  մեկնարկած հերթական եռամսյա ծրագրին անվճար հիմունքներով մեծ թվով տեղահանված երեխաներ են մասնակցում։ Մեկ այլ կազմակերպության նմանատիպ մի ծրագրի էլ Գոռն է հաճախում։ Մասնագետները երեք ամիս կաշխատեն, իսկ հետո՞։ Ինչ-որ պահից անվճար ծառայությունը սպառվելու է․ դա գիտակցում են բոլորը, իսկ երեխաները շարունակաբար պետք է նոր հմտություններ ձեռք բերեն, ճանաչողությունն ընդլայնեն, իմաստավորված խոսել սովորեն և, իհարկե, իրենց հույզերն արտահայտել կարողանան․․․ Իսկ մասնավոր հիմունքներով մասնագետ գտնելը ֆինանսական մեծ ծախսեր է պահանջում, ինչը տեղահանված ընտանիքն այսօր իրեն թույլ տալ չի կարող՝ առավել եւս, երբ տվյալ պարագայում Գոռը չի ստանում նաեւ հաշմանդամության նպաստ։

Նման խնդիրներ լուծող հասանելի կառույցների մասին է, որ երազում է կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող ցանկացած երեխայի ծնող՝ այդ թվում Էլինան՝ Գոռի մայրը։

 

 

Հեղինակ՝ Լիլիթ Պողոսյան

 

 

 

Աղբյուր` Փաստինֆո


Հարակից հրապարակումներ`

16:50 01/12/2023  |  ԼՐԱՀՈՍԿգործարկվի հարթակ, որի միջոցով ԼՂ-ից տեղահանված կենսաթոշակառուները կինտեգրվեն ՀՀ կենսաթոշակային համակարգին
11:42 30/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍԿառավարությունը սահմանեց Արցախից բռնի տեղահանվածների կենսաթոշակի նշանակման հատուկ կարգը
11:24 29/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍ«Աջակցություն արցախցի վարպետներին». «Մենք ենք մեր սարերը» գործակալության նոր ծրագրի հայտերի ընդունման գործընթացը մեկնարկել է
12:18 27/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍՀայկական հոգեւոր վերականգնման հիմնադրամի «Դիմակայուն համայնքներ» ծրագրի 2-րդ կանգառը՝ Վանաձոր
12:30 24/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍԱրցախում թողած գույքի իրավունքը չի վտանգվի, եթե հաշվառման հասցեն փոխվի. Սահակյան
12:21 23/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍԱրցախից բռնի տեղահանվածներին ցուցաբերվող աջակցության գումարների մի մասը կվճարվի միջազգային կազմակերպությունների տրամադրած գումարներից
18:05 21/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍ«Շրջանառվում է ԼՂ-ի կողմից ուսման վճարի փոխհատուցում ստացած ուսանողների աջակցության կարգը». Սարգիս Հայոցյան
17:31 21/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍԼեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված անձանց խնդիրներն ու Կառավարության աջակցության ծրագրերը ներկայացվել են ՄԱԿ գործընկերներին
17:20 21/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍՄիանվագ 100 հազար դրամ աջակցությունը վճարվել է ԼՂ-ից բռնի տեղահանված ևս ավելի քան 4000 անձի
17:08 21/11/2023  |  ԼՐԱՀՈՍՓոխնախարարը մանրամասներ է ներկայացրել ԼՂ-ից բռնի տեղահանված անձանց կենսաթոշակների վերաբերյալ

Արխիվ

[]