Թեմաներ
Երեքշաբթի 07 / 27 / 2021
Փոխարժեք
+ °C
+ °C

Ամենակարևոր իրավական լուրերը Հայաստանից` Telegram-ում

ԲՈԼՈՐ ՆՅՈՒԹԵՐԸ

07/27/2021   15:07 Դավիթ Բեկ գյուղի մոտակայքում կիրականացնի չպայթած զինամթերքի ոչնչացում 07/27/2021   15:03 «Միջանցքի բացման» գաղափարը ամբողջովին աղավաղում է եռակողմ հայտարարությունների բովանդակությունը և նպատակը. պաշտոնական Երևանը հակադարձում է Բայրամովին 07/27/2021   14:56 Ռուս խաղաղապահներն Մարտակերտում վարժանքներ են իրականացրել 07/27/2021   14:55 Միքայելյան հիվանդանոցում դեպքերի աճի պատճառով վերաբացվել է Covid բաժանմունքը 07/27/2021   14:33 Գումարները, որ տրվել են պարգևավճարի տեսքով, տրամադրվելու են որպես հիմնական աշխատավարձ. բյուջեի վրա հավելյալ ծանրաբեռնվածություն չի ավելանում. Արմեն Գալջյան 07/27/2021   14:25 Արցախի ՄԻՊ-ը չհայտարարված այցելել է Ստեփանակերտի գիշերօթիկ հաստատություն 07/27/2021   14:21 ԲԴԽ-ն ստացել է դատավոր Արման Հովհաննիսյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու մասին միջնորդությունը 07/27/2021   14:18 Գյումրիում մոր և անչափահաս որդու մահվան դեպքի առթիվ նյութեր են նախապատրաստվում, նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն 07/27/2021   14:14 Դուք ընտրել եք պատերազմի եւ պարտության դեմքը. Գեղամ Նազարյան 07/27/2021   14:03 Ադրբեջանը հստակ քաղաքականություն է վարում՝ բոլոր սահմանամերձ գոտիներում ստեղծել մի իրավիճակ, որ հայ գյուղացիները դուրս գան այդ տարածքներից.Նահապետյան 07/27/2021   13:49 Մովսես Հակոբյանի գործը վերաբաշխվել է դատարանի նախագահի կողմից 07/27/2021   13:40 Լսելով, թե որոշ ոչնչություններ ինչպիսի որակումներ են հասցեագրում արցախցիներին, պարզապես, ապշում ես.Սենոր Հասրաթյան 07/27/2021   13:37 Արցախից տեղահանված բնակիչների 97% օգտվել է աջակցման ծրագրերից 07/27/2021   13:31 Բոլոր փորձառու գեներալներին մեկուսացրեցին, դա էլ քիչ է Հայաստանում և Արցախում նշանակեցին համազորային կրթություն չունեցող հրամանատարներ.ռազմական փորձագետ 07/27/2021   13:28 Հայաստանը պետք է լավ հասկանա Թուրքիայի և Ադրբեջանի ուղերձները, հակառակ դեպքում առերեսվելու է նոր խնդիրների հետ. Թուրք պաշտոնյան սպառնացել է Հայաստանին 07/27/2021   13:21 Եգիպտոսում ՀՀ դեսպան է նշանակվել 07/27/2021   13:18 Զոհված զինծառայողների աճյունների որոնումերը շարունակվում են Մատաղիսում 07/27/2021   13:12 Հերթը հասել է Սեւանին ու Երեւանին. Ալիևը կիսում է ՀՀ-ն ու մի հատված էլ նվիրում Թուրքիային. Գառնիկ Դավթյան 07/27/2021   13:07 Նաիրի Հոխիկյանը հրավիրվել է ՀՔԾ 07/27/2021   12:55 Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամը փոխհատուցել է ևս 43 զինծառայողի ընտանիքի 07/27/2021   12:50 Երեխաները ստիպված են լինում հաճախել տնից հեռու դպրոց՝ բնակության վայրը հաշվի չառնելու պատճառով. ՄԻՊ 07/27/2021   12:39 Կալանավորված անձի համար բերված սառնարանից հայտնաբերվել են արգելված իրեր 07/27/2021   12:34 Լոռու մարզում 10 քրեական գործ, երկու մեղադրական դատավճիռ՝ ընտանեկան բռնության դեպքերով 2021թ.-ի առաջին կիսամյակում 07/27/2021   12:27 Սահմանային լարվածությամբ ճնշումներ են գործադրում Հայաստանի վրա՝ ստանալու իրենց համար ցանկալի փաստաթուղթ. Աբրահամյան 07/27/2021   12:23 Առանց անակնկալների. դատավոր Արմեն Դանիելյանը մերժել է Մանվել Փարամազյանի կալանավորման որոշման դեմ բողոքը՝ առանց պաշտպաններին լսելու 07/27/2021   12:22 Դիմել եմ միջազգային մի շարք կազմակերպությունների՝ Ադրբեջանի չդադարող ֆաշիզմին արձագանքելու եւ հայտարարությունների փոխարեն կոնկրետ քայլեր ձեռնարկելու համար.Նաիրա Զոհրաբյան 07/27/2021   12:19 ԱՄՆ-ը իր քաղաքացիներին կոչ է անում դեպի Հայաստան այցերը վերանայել՝ COVID-19-ի պատճառով, Արցախ չայցելել՝ զինված հակամարտությամբ պայմանավորված 07/27/2021   12:15 Զինծառայող Սարգիս Գրիգորյանը կրակային դիրքում իր կրծքավանդակի ձախ շրջանում արձակել է մենահատ կրակոց.ՔԿ նոր մանրամասներ է հայտնում 07/27/2021   11:57 Հուլիսի 29-ին Երևանի ավագանու արտահերթ նիստ կհրավիրվի. օրակարգում է քաղաքապետարանի աշխատակիցների աշխատավարձի բարձրացման հարցը 07/27/2021   11:56 Նախագահ Սարգսյանը միջուկային անվտանգության ապահովման ոլորտում փոխգործակցության հարցեր է քննարկել Ճապոնիայի Միջուկային կարգավորման գործակալության նախագահի հետ 07/27/2021   11:52 ՊԵԿ-ում հանդիպել են Զարգացման ֆրանսիական գործակալության և Էքսպերտիզ ֆրանս կազմակերպության փորձագետների հետ 07/27/2021   11:47 Սուրեն Պապիկյանն արձակուրդ կգնա 07/27/2021   11:44 Արցախում հաստատվել է կորոնավիրուսի մեկ դեպք. մեկ օրում կատարվել է 130 թեստավորում 07/27/2021   11:30 Աննա Հակոբյանը օգոստոսին կմեկնի հանգստի. Նա մենակ է մեկնելու. «Իրավունք» 07/27/2021   11:24 Աստծո կամոք ողջ եմ. վերադարձել եմ շարք՝ առօրյա գործերիս. Երասխի գյուղապետ 07/27/2021   11:23 Հաստատվել են օրինակելի ուսումնական պլանները 07/27/2021   11:18 Հայաստանում գրանցվել է կորոնավիրուսի վարակման 180 նոր դեպք, 8 մարդ մահացել է 07/27/2021   11:07 Հարկ է առաջ քաշել նախապայման՝ Ադրբեջանում անազատության մեջ պահվող բոլոր անձանց վերադարձնել Հայաստանին. ԱԱԾ պահեստազորի սպաների միություն 07/27/2021   10:55 Հայաստանի համար սա միաժամանակ հնարավորության և մարտահրավերի նոր շրջափուլ է.Սուրեն Սարգսյան 07/27/2021   10:52 Զինծառայողը մահացու հրազենային վիրավորում է ստացել կրծքավանդակի շրջանում, ՔԿ-ն որակել է որպես ինքնասպանություն 07/27/2021   10:49 Ես կտրականապես դեմ եմ, որ իմ աշխատավարձը բարձրանա.Հայկ Մարության 07/27/2021   10:44 Մեր երկրին նետված մարտահրավերները չեն ավարտվել ընտրություններով.Էդմոն Մարուքյան 07/27/2021   10:16 Չկան այն­պի­սի «ծի­ա­ծան» կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներ, որոնք չեն սնվում արևմ­տյան փո­ղե­րով. «Փաստ» 07/27/2021   10:14 Օտարման ու առքուվաճառքի ամենաբարձր ցուցանիշն է արձանագրվել. «Փաստ» 07/27/2021   10:10 Սթրեսային վիճակ. շուկայում հեղուկ գազ չկա. «Ժողովուրդ» 07/27/2021   10:03 Ընդդիմադիր համայնքապետերի նկատմամբ հետապնդումները շարունակվում են. հերթը Արմավիրի մարզինն է. «Հրապարակ» 07/27/2021   10:01 Հիմա էլ կուսակցություններ են բացվում ՏԻՄ ընտրություններին ընդառաջ. Ում է աջակցելու իշխող ոււժը Վանաձորում. «Իրավունք» 07/27/2021   09:59 Իշխանություններն իրենց համար արտոնյալ պայմաններ են ստեղծել ու շատ հարմարավետ տեղավորվել. «Փաստ» 07/27/2021   09:57 Սյունիքի մարզպետի տունը խուզարկել են. որդուն գտնել չի հաջողվում. «Ժողովուրդ» 07/27/2021   09:55 Իշխանությունը մարտավարական քայլ է կատարում՝ առաջ ընկնելով ընդդիմությունից. «Հրապարակ»
07/26/2021   20:04 Սյունիքում կուտակումներ կան. Հարձակողական դիրքեր են կառուցում Ադրբեջանը բզբզում է մի տեղ, բայց հարվածի հիմնական ուղղությունը վերցնում է մեկ ուրիշը. Մարգարյան 07/25/2021   18:30 «Դոգ» -ի նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ` դատավոր Արշակ Վարդանյանին զրպարտելու, արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու դեպքի առթիվ (փաստաթուղթ) 07/26/2021   14:57 Հակառակորդն առավոտյան կրակել է Արարատի Արմաշ գյուղի ուղղությամբ, բնակչության շրջանում խուճապ կա, երեխեքին ո՞ւմ հույսին թողնեն. համայնքապետ 07/26/2021   19:53 Էս ի՜նչ ջինս եք դուք․․․ 07/26/2021   13:38 Դատախազության համակարգում 11 դատախազ չունի իրավաբանի բազային կրթություն 07/26/2021   19:25 Արարատ Միրզոյանն ու Տիգրան Ավինյանը դառնում են ընդամենը ՔՊ-ի ակտիվ կուսակիցներ 07/26/2021   12:16 Գիշերը՝ 03.00-ի սահմաններում լարված իրավիճակի, անկանոն կրակոցների պատճառով Սոթքի հանքի 150 աշխատակից տարհանվել է 07/25/2021   19:19 Ու՞ր եք, «պրիվետ, Ռոբ» գոռացողներ. Լուսինե Հարոյան 07/26/2021   14:41 Երիտասարդները լքում են գյուղերը. Մարդիկ վախները սրտում գնում են աշխատելու, բոլորի մոտ անհանգստությունը կա. Սոթքի բնակիչ 07/25/2021   18:49 Մեր երկիր աղետ բերած ուժի՝ ՔՊ ի կարկառուն ներկայացուցչի հարսանեկան խնջույքը մեկ անգամ ևս ապացուցեց, թե ինչ լպիրշ և ցինիկ տեսակի հետ գործ ունենք. Գեղամ Նազարյան 07/26/2021   15:19 Ադրբեջանում դատապարտված ՌԴ քաղաքացի Էդուարդ Դուբակովը որևէ կապ և առնչություն չունի «ՈՄԱ»-ի հետ. Ցուցմունքը աբսուրդ է. Վարդանով 07/26/2021   10:27 Գերտերությունները շարժվում են բացառապես իրենց երկրների քաղաքական, տնտեսական ու որ ամենակարեւորն է՝ աշխարհաքաղաքական շահերով.Նարիա Զոհրաբյան 07/25/2021   21:17 Դիլիջանի տներից մեկում հայտնաբերվել են տարեց ամուսինների դիեր 07/26/2021   16:43 Երասխում հակառակորդը 15:30-ից վերսկսել է կրակոցները.ՊՆ 07/26/2021   14:13 Դատավոր Վաչե Մարգարյանը Մովսես Հակոբյանի գործի նկատմամբ ունի կանխակալ վերաբերմունք. Այդ մասին դատավորը խոստովանել է անձամբ 07/26/2021   17:47 Ռուս սահմանապահներն այցելել են Նորաբակ՝ տնակներ են կառուցելու. Կութում ադրբեջանցիները քարով խփել են հացի մեքենայի վարորդին, գլուխը ջարդել. Նորաբակցի 07/26/2021   15:55 Բաքվի դատարանում լրտեսության մեջ մեղադրվող հայ ռազմագերի Գևորգ Սուջյանը ցուցմունք է տվել 07/26/2021   19:59 Օշականցի Գևորիկը 50 մլն ՀՀ դրամի չափով գրավի դիմաց ազատ է արձակվել. Նա մեղադրվում է հանցավոր համագործակցություն ստեղծելու մեջ 07/25/2021   22:50 Էլեկտրաէներգիայի անջատումների հասցեները 07/26/2021   18:45 Կառավարությունն առաջարկում է ստեղծել Ներքին գործերի նախարարություն. Նախագիծը քննարկման փուլում է, նոր ԱԺ-ն էլ կքննարկի կառավարության կառուցվածքային փոփոխության հարցը

Ամուլսարի ոսկեբեր քվարցիտներում ուրանի և թորիումի հանքագոյացման հարցի շուրջ․ դոցենտ Շահեն Խաչատրյան․ ՀԲՃ 10/04/2019   14:46  |  Բնապահպանական իրավունք

Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում երկրաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Շահեն Խաչատրյանի հոդվածն Ամուլսար լեռան տարածքում ուրանի և թորիումի առկայության վերաբերյալ։

«Հայաստանի տարածքում ռադիոակտիվ տարրերի որոնողահետախուզական աշխատանքներն իրականացվել են ՀԽՍՀ Մինիստրների Սովետի երկրաբանական վարչության և ԽՍՀՄ МИНГЕО – ի երկու մասնագիտացված՝ «Գրոմովյան» (1948 թ-ից) և «Կոլցովյան» (1965 - 1975 թթ) արշավախմբերի կողմից: Հետզոտություներն ու դրանց արդյունքները հույժ գաղտնի են եղել. բոլոր երկրաբանական առաջնային փաստագրական նյութերը տեղափոխվել են և պահվել են Հյուսիսային Կովկասի Կենտրոնական արշավախմբի երկրաբանական արխիվում (ք. Էսենտուկի): ՀՀ երկրաբանական արխիվներում կարելի է գտնել եզակի հաշվետություններ: Դրանցից մեկում ամփոփված են ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Ամուլսարի շրջանում 1952-54 թթ. ընթացքում «Գրոմովյան» արշավախմբի կողմից իրականացված որոնողահետախուզական աշխատանքների արդյունքները, որտեղ ցավոք սրտի լեռնային փորվածքների գտնվելու վայրի վերաբերյալ տեղեկատվություն չի հաղորդվում (Саруханян, 1955):

ՀՀ տարածքի նկատմամբ հետաքրքրությունը մարեց և աշխատանքները դադարեցին այն բանից հետո, երբ Միջին Ասիայում և Ռուսաստանում հայտնաբերվեցին ուրանի մեծ պաշարներ:

Խորհրդային կարգերի փլուզումից հետո ՀՀ տարածքում ռադիոակտիվ տարրերի որոնման և հետախուզման հարցը կրկին օրականգ եկավ: Դա պայմանավորված էր նրանով, որ ռուսական միջուկային ծրագրերը շարունակվում էին գործել սակայն ուրանի պաշարներով հարուստ հանրապետությունները ռուսաստանից անկախացել էին: Միևնույն ժամանակ ՀՀ կառավարությունը ուղիներ էր փնտրում երկիրն ապահովել անկախ էներգետիկ հումքով: Այս դեպքում Ռուսաստանի և ՀՀ շահերը համընկնում են և 2007 թ. - ին ՀՀ և Ռուսատանի կառավարությունների  միջև կնքվում է համաձայագիր ՀՀ տարածքում ռադոակտիվ տարրերի համատեղ որոնման, հետախուզման, արդյունահանման և վերամշակման աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով:

2008 թ. - ին ՀՀ Բնապահպանության նախարար Արամ Հարությունյանն ու «Росатом» -ի դուստր ձեռնարկության՝ «Атомредметзолото» Ընկերության գլխավոր տնօրեն Վադիմ Ժիվովը վավերացրեցին համագործակցության պայմանագիր և դրա շրջանակներում ստեղծվեց հայ-ռուսական լեռնահանքային ձեռնարկություն:

Աշխատանքների մեկնարկը տրվեց 2008 թ. -ին: ՀՀ Սյունիքի մարզի Քաջարանի հանքային դաշտի Լեռնաձորի ռադիոակտիվ տարրերի երևակման տեղամասում սկսվեցին ուրանի որոնողահետախուզական աշխատանքներ, որոնք սակայն երկար չտևեցին: Բնապահպանների և տեղի բնակիչների բողոքների ճնշման տակ աշխատանքները դադարեցին:

Թեև ծրագիրն ամբողջությամբ հնարավոր չեղավ իրականացնել այդուհանդերձ ի շնորհիվ ակադեմիկոս Ս.Վ.Գրիգորյանի, ով այդ ձեռնարկության գիտական խորհրդատուն էր, Լեռնաձոր գյուղի շրջանում առաջին անգամ հայտնաբերվեցին ուրանաբեր կույր հանքային մարմիններ: Հետազոտության արդյուքների մի մասն ամփոփված է ԵՊՀ նախկին ասպիրանտ Լ. Հարությունյանի թեկնածուական ատենախոսությունում:

ՀՀ –ում ռադիոակտիվ տարրերի տեղաբաշխման, ծագումնաբանական տիպերի, հանքաքարի նութական կազմի և տեսակների վերաբերյալ արժեքավոր տեղեկություններ ենք կան վաստակաշատ երկրաբան՝ երկրաբ. գիտ., դոկտոր, Պ. Ալոյանի և նրա որդի «Լիդիան արմենիա» Ընկերության գործադիր տնօրեն Հ.Ալոյանի հրատարակված հոդվածներում և մենագրություններում (Алоян П.Г., Алоян Г. П. 2006, 2008,  Алоян П.Г. 2007, 2009).

1952-54 թթ. ընթացքում «Գրոմովյան» արշավախմբի կողմից իրականացված աշխատանքների արդյունքում ի թիվս ՀՀ տարածքում առանձնացված անոմալ տեղամասերի, ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Արփա և Որոտան գետերի վերին հոսանքների շրջանում եզրագծվել է բարձր ռադիոակտիվությամբ օժտված 255 կմ2 մակարես, որն հայտնի է Ջերմուկի պսակ անվամբ (Алоян П.Г., Алоян Г. П. , 2008):

Ջերմուկի պսակն ընդգրկում է Ջերմուկ քաղաքի շրջանը, Զիրակ գյուղը,  Որոտան գետի վերին հոսանքները, նրա ձախափնյա, մասամբ նաև աջափնյա լանջերով հասնում է մինչև Գորհայք գյուղի շրջանը: Այս մակերեսի վրա ռադիոչափական տվյալների հիման վրա առանձնացվել են՝  Ամուլսարի, Զիրակի և Ջերմուկի անոմալ դաշտերը (Саруханян, 1955):

Հիշյալ տեղամասերից ամենահեռանկարայինը համարվել է Ամուլսարի երևակումը, որը գտնվում է Կեչուտ գյուղից 4,5-5կմ հարավ-արևելք, Ամուլսարի գաղաթից 5.0 – 5.5 կմ հյուսիս - արևմուտք: Զբացեցնում է շուրջ 3 հա մակերես և տեղադրված է 2300- 2500 հիպսոմետրիկ մակարդակներում:

Հանքայանցման տիպը, տեղայնացման օրինաչափություներն ու հանքային մարմինների ձևաբանությունն ուսումնասիրվել են հորատանցքերով, մակերեսային և ստորգետնյա լեռնային փորվածքներով: Երկու հորիզոններով անց են կացվել 4 բովանցքներ:

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բարձր ճառագայթման ֆոնը պայմանավորված է ուրան, թորիում և ռադիումի առկայությամբ:

Պ.Ալոյանի և Հ.Ալոյանի ուսումնասիրությունները կարևոր են նրանով, որ նրանք ուրանի և թորիումի հանքայնացումը հայտնաբերել են նաև Ամուլսարի երկրորդային քվարցիտներում, որտեղ դրանք  ոսկու և արծաթի  հետ առաջացնում են ոսկի - արծաթ – ուրան – թորիումային ասոցիացիա և պատկանում են հանքավայրերի էպիթերմալ ջրաջերմային (հիդրոթերմալային) ծագումաբանական տիպին, ինչպիսին համարվում է Ամուլսարի ոսկեբեր քվարցիտների հանքավայրը (Алоян П., Алоян Г., 2008 ): Ստացվում է, որ Ամուլսարի քվարցիտները ոչ միայն ոսկեբեր են այլև ուրան և թորիում են պարունակում:

Ուրանն ու թորիումը ապարներում գտնվում են սեփական միներալների տեսքով: Հանքայնացումը ցանի ու երակիկների տեսքով անհավասարաչափ բաշխված է  հիդրոթերմալային փոփոխված պորֆիրանման գրանիտնեում և երկրորդային քվարցիտներում: Դրանց բաշխվածության որևէ օրինաչափություն առ այսօր բացահայտված չէ:

Օքսիդացման գոտում ուրանի և թորիումի առաջնային միներալների մեծ մասը անկայուն է, ուրանն անցնում է լուծույթի մեջ և ապա վերանստում է ֆոսֆորի, մկնդեղի և վանադիումի օրթոթթուների ներկայությամբ առաջացնելով կանաչ, դեղին գույներով վառ գունավորված (վառ դեղին, նարնջի և կանաչ) ուրանային փայլարիկներ (օտենիտ, թորնբեռնիտ, մետաթոռնբերնիտ, Մաղաքյան, 1958):

Միներալաբանական հետազոտություններով բացահայտվել է, որ Ամուլսարում ուրանը գտնվում է հիմնականում երկրորդային միացությունների տեսքով: Մինչև այժմ հայտնաբերվել են օտենիտ՝ Ca(UO2)2(PO4)2· 6H2O, թորնբերնիտ՝ Cu[UO2]2(PO4)2 ·12H2O, մետաթոռնբերնիտ՝ Cu(UO2)2(PO4)2 ·8H2O, ուրանինիտ՝ (K(Th, TR, UO2)  · mPbO) և նաստուրանի տեսակներ՝ նաստուրան - 1 (UO2,16 - UO2,33), նաստուրան - 2 (UO2.33 - UO 2.62), նաստուրան – 3 (UO2.70 - UO2.92): Ուրանինիտն ու նաստուրանը հայտնաբերվել են Պ.Ալոյանի և Հ.Ալոյանի կողմից Ամուլսարի երկրորդային քվարցիտների նմուշներում (Алоян П., Алоян Г., 2008):

Թորիումի երկրորդային միներալը որոշված չէ: Դա քսուկների տեսքով հաճախ հանդիպում է օքսիդացված պիրիտի և լիմոնիտի հետ. ունի գորշ, գորշից սև գունավորումներ: Հանդիպում է ապարների կոտրատման ճեղքերում, ներծծված է ճեղքերում ինտենսիվ կոտրատված հողանման նյութի վերածված զանգվածի մեջ:

Մակերեսային և մերձմակերեսային պայմաններում ավելի շատ տարածված են օտենիտն ու մետաթորնբերնիտը: Խորը հորիզոններում ավելի շատ հանդիպում է թորնբերնիտը, որի նստեցումը պայմանավորված է պիրտի օքսիդացմամբ: Թորնբերնիտում առկա պղինձի աղբյուրը հանդիսանում է պիրիտը, որում պղնձի բարձր պարունակություն է արձանագրվել (Саруханян, 1955):

Թորիումի միենարալները հիպսոմետրիկ ավելի ցածր են գտնվում քան ուրանինը: Չի բացառվում, որ խորը հորիզոններում (150մ ից խորը) ի հայտ գան ուրանի և թորիումի առաջնային միներալներ, չնայած, որ խորը հորատանցքերի և բովանցքների նմուշներում այդպիսիք չեն հայտնաբերվել (Саруханян, 1955):

Գրականությունից հայտնի է, որ ուրանի միներալները, որոնք օքսիդացման գոտում ցուցաբերում են անկայունություն և տեղափոխվում են, խորը հորիզոններում վերանստում և առաջացնում են երկրորդային հարստացման գոտի (Алоян П., Алоян Г., 2008):

Ամուլսարի երևակման լեռնային փորվածքներից վերցված ակոսային և կետային նմուշներում քիմիական անալիզների տվյալներով թորիումի պարունակությունը տատանվում է 0.001 - 0.082 % իսկ ուրանինը՝ 0.001 - 0.068 % սահմաններում: Եզակի նմուշներում ուրանի պարունակությունը որոշվել է 0,5 % (Саруханян, 1955):

Համամետության համար նշենք, որ ուրանի միջին բնականոն պարունակությունը երկրի կեղևի ապարներում կազմում է 4գ/տ, այսինքն՝ 0,0004 % (Մաղաքյան, 1958): Ամուլսարի երևակումում ուրանի միջին պարունակությունը (0.025 - 0.03 %) շուրջ 60 անգամ բարձր է բնականոնից: Սա նշանակում է գործ ունենք ուրանի բարձր կոնցենտրացիանների հետ:

Ուրանի և թորիումի երկրորդային միներալները սերտ ասոցացվում են սուլֆիդային միներալների օքսիդացման արգասիքների հետ (Алоян П., Алоян Г., 2008), դա է պատճառը որ երկաթի հիդրոքսիդում՝ լիմոնիտում, ուրանի պարունակությունը հասնում է մինչև 0,66 % (Саруханян, 1955):

Բացի ուրանից և թորիումից Ամուլսարի շրջանում որոշվել է նաև ռադիումը և ռադոնը («Լիդիան» ընկերության ՇՄԱԳ, Саруханян, 1955), որոնք ուրանի և թորիումի տրոհման արգասիքներից են:

«Գրոմովյան» արշավախմբի աշխատանքների ընթացքում ռադիոակտիվ տարրերի որոշումներ կատարվել են նաև ստորերկրյա ջրերում: Ջրերի 126 նմուշներում ուրանի պարունակությունները հիմնականում ցածր են եղել՝ 1,3x10-5 գ/լ: Թիվ 4 բովանցի ջրերում գրանցվել է ռադիումի 350-780 էման չափաբաժնով ճառագայթում:

Ամուլսարի երևակման ուրանի և թորիումի պաշարները գնահատվում են շուրջ 100 տ, 0.025% միջին պարունակությամբ (Саруханян, 1955,  Алоян П., Алоян Г., 2008): Անշուշտ, այսպիսի ցուցանիշները արդյունաբերական հետաքրքրություն չեն կարող ունենալ, քանի որ ռադիոակտիվ տարրերի ամենափոքր հանքավայրերում մետաղի քանակը 1000 տ-ից փոքր չէ, իսկ հանքաքարում 0.025 % ուրանի օքսիդի պարունակությունը համարվում է աղքատ (Авдонин և ուր., 2005): Համեմատության համար նշենք, որ ուրանի հանքավայրերում արդյունահանվող շարքային հանքաքարում ուրանի օքսիդի (UO3) պարունա­կությունը  կազմում է 0,1 - 0,25 %: Ստացվում է, որ Ամուլսարի երկրորդային քվարցիտներում և պորֆիրանման գրանիտներում ուրանի միջին պարունակությունը պատկանում է աղքատ հանքաքարերի դասին, իսկ պաշարների քանակը 10 անգամ պակաս է ուրանի փոքր հանքավայրերի քանակից:

Պ.Ալոյանն ու Հ.Ալոյանը երկրորդային քվարցիտներում ուրանի և թորիումի միներալներ հայտնաբերել են Ամուլսարի երկրորդային քվարցիտների տարածման շրջանում 2006 - 2008 թ. «Գեոթիմ» ՍՊ Ընկերության կողմից (հետագայում «Լիդիան արմենիա» ՓԲԸ) երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ընթացքում հանքաքարի նմուշների միներալաբանական հետազոտությոնների շնորհիվ, որոնց մասին «Գեոթիմ» ընկերության երկրաբանական հաշվետվություններում և «Լիդիան արմենիա» ընկերության ՇՄԱԳ-ում որևէ խոսք չկա: Այնինչ ընկերությունը պարտավոր էր անրադառնալ նախկինում կատարված բոլոր հետազոտություններին. կատարեր վերլուծություն և ապա ներկայացներ իր հետազոտությունների արդյունքները:

Ընկերության ՇՄԱԳ –ի 95-րդ էջի վրա այլ կոնտեքստով նշված է, որ ծրագրի տարածքում առկա են դատարկ ապարների կուտակման երկու տեղամասեր՝ 27-րդ և 13 - րդ, որոնք 1950 - ական թթ. ուրանի համար իրականացված հետախուզական աշխատանքերի արդյուքն են և դրանք արտադրում են թթուներ, իսկ ՇՄԱԳ –ի «Ճառագայթման ռիսկի գնահատում» բաժնում (Էջ 731-740)  նշված է, որ ծրագրի տարածքում ռադիոակտիվ տարրերի բոլոր չափումները գտնվում են բնականոն սահմաններում և «Ենթադրվում է, որ Ծրագրի աշխատողների վրա պոտենցիալ ազդեցությունները առնչվում են ստանդարտ ռիսկերի հետ, որոնք կապված են փոշու առաջացման հետ»: Ծրագրի գործունեությունից ճառագայթահարման ոչ մի պոտենցիալ ազդեցություն չի ակնկալվում նաև շրջակա համայնքների վրա (ՇՄԱԳ էջ 740):

Անհրաժեշտ ենք համարում նշել, որ այստեղ խնդիրը արտաքին ճառագայթահարումը չէ միայն, այլ նաև նեքին, որն ավելի վտանգավոր է: Հանքավայրը շահագործելիս ակտիվ շրջապտույտի մեջ գտնվող ռադիոնուկլիդները տարբեր ճանապարհներով կարող են անցնել մարդու օրգանիզմ և ներքին ճառագայթում հարուցել իսկ դրանց հետևանքներն անկախատեսելի են:

Լրատվական դաշտում տարածված են կարծիքներ այն մասին, թե Ամուլսարում «Լիդիան արմենիա» ընկերությունը ուրիշ հետաքրքրություններ ունի, մատնանշելով ավելի թանկարժեք տարրերի և հատկապես ուրանի ու թորիումի առկայության փաստը:

Այդ կապակցությամբ հստակ պետք է նշել, որ Ամուլսարի ոսկեբեր քվարցիտներում ոսկուց բացի ուրիշ հետաքրքրություններ չկան. ոսկու միջին պարունակությունն էլ ցածր է՝ 0.78գ/տ: Հանքաքարում ուրանի և թորիումի 0.025 - 0.03%  պարունակությունները համարվում են չափազանց աղքատ իսկ դրանց կուտակման գործակիցներն այնքան փոքր են, որ քվարցիտներում չեն կարող արդյունաբերական կուտակներ առաջացնել: Բացի դրանից, այն տեխնոլոգիան, որը «Լիդիան արմենիա» ընկերությունը կիրառելու է ոսկին և արծաթը կորզելու նպատակով կիրառելի չէ ուրանի և թորիումի պարագայում:

Խնդիրն այստեղ առնչվում է բնապահպանությանը: Եթե երկրորդային քվարցիտներում ոսկուց բացի կան ուրանի և թորիումի միներալներ ապա դրանց մի մասը անցնելու է դատարկ ապարների լցակույտ, մյուս մասը՝ տարալվացման հարթակ, որոշ մաս էլ՝ հնարավոր է նաև՝ ոսկու կորզման արտադրամաս:

Շահագործվող բացահանքերից ուրանի և թորիումի միացությունները արտածծվող ջրերի (որոնք աստիճանաբար թթվային են դառնալու) և փոշու միջոցով (փոշու մասնիկների տարածման շառավիղը ճշգրիտ հաշվված չէ) կարող են անցնել շրջակա միջավայր, իսկ թե ինչպիսի՞ հետևանքներ դրանք կունենան շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության վրա «Լիդիան» - ի կողմից հաշվարկված, գնահատված և ներկայացված չեն:

Ամուլսարի երկրորդային քվարցիտներում և դրանց շրջակայքում ուրանի և թորիումի առկայության վերաբերյալ ներկայումս կան անժխտելի փորձարարական տվյալներ (2018 - 2019 թթ. Ամուլսարի շրջակայքում իրականացվել են գործիքային չափումներ)։ Ներկա իրավիճակում այդ տվյալների հետ հաշվի չնստել չի կարելի և հնարավոր էլ չէ:

«Լիդիան արմենիա» ընկերությունը ոչ մի կերպ չի ցանկանում անրադառնալ  «Գրոմովյան» արշավախմբի երկրաբանահետախուզական աշխատանքներին և «Լիդիան արմենիա» ընկերության գործադիր տնօրեն Հայկ Ալոյանի ու նրա հոր՝ մեծանուն գիտնական Պետրոս Ալոյանի գիտական աշխատություններին, որտեղ հանգամանորեն նկարագրված են ուրանի և թորիումի հանքագոյացմանն առնչվող մանրամասներ: Չենք կարծում, որ այդ տվյալները «Լիդիան» -ին անհասանելի են»:

Գրականություն

Մաղաքյան Հ.Գ. Մետաղական հանքավայրեր: Երևան, ԵՊՀ հրատ., 1958:

Алоян П.Г., Алоян Г. П. Радиоактивные ресурсы Армении и перспективы их освоения. Вестник ИАА. 2006, N 3, с.369-382.

Алоян П.Г. Ресурсный потенциал радиоактивного сырья Армении и перспективы его освоения. М.: Горный журнал. 2007, N 6, с.34-37.

Алоян П.Г., Алоян Гайк П. Ресурсный потенциал рудного сырья Армении). Ереван, Геоид, 2008, 604с.

Алоян П.Г. Ураноносность граносиенит-аплитов эоцен-олигоценового вулкано-плутонического комплекса Армении. Вестник ИАА. 2009, N 1, с.62-67.

Авдонин В.В., Бойцов В.Е., Григорьев В.М., Семинский Ж.В., Солодов Н.А., Старостин В.И. Месторождения металлических полезных ископаемых. Москва: Академический Проект, Трикста, 2005, 720 с.

Саруханян Э.Л. Сводный очет Амулсарской поисково-разведочной партии по работам за 1952-54 гг. Ереван, 1955 г., 118 с. ՀՀ «երկրաբանական ֆոնդ» ՊՈԱԿ, ինվ. համար՝ 011118.

Հ․Գ․ Կարդացեք նաև այս հոդվածում ներկայացված փաստերն ու ևս մի գիտնականի եզրակացությունը։

Հայկական բնապահպանական ճակատ կամավորական նախաձեռնություն
Էլ․ փոստ՝  [email protected]

 

Աղբյուր` Փաստինֆո


Հարակից հրապարակումներ`

13:09 01/10/2019  |  Բնապահպանական իրավունքԱմուլսարի խնդիրը Բրյուսելում
16:32 27/09/2019  |  Բնապահպանական իրավունքՔԿ նախագահի տեղակալը չի բացառում Ամուլսարի գործով լրացուցիչ փորձաքննության անհրաժեշտությունը
16:03 24/09/2019  |  Բնապահպանական իրավունքՇրջակա միջավայրի նախարարությունը խուսանավում է Ամուլսարի հարցով գործուն քայլերից․ ՀԲՃ
14:43 23/09/2019  |  ԼՐԱՀՈՍԵթե անգամ այս տարի հնարավոր չէ Ամուլսարի հարցով վերջնական որոշում կայացնել, գոնե նախնական որոշումն այնպիսին պետք է լինի, որ «Լիդիան Արմենիայի» մուտքը տարածք բացառվի. Ջերմուկցի
11:46 23/09/2019  |  Բնապահպանական իրավունքԱմուլսարի պայքարում ներգրավված ջերմուկցիների նկատմամբ իրականացվում են անհամաչափ պատժիչ գործողություններ և ընտրովի արդարադատություն ՀԲՃ
13:17 21/09/2019  |  ԼՐԱՀՈՍՋերմուկը մեր սիմվոլներից է, և վարչապետը սխալվում է, որ դա հաշվի չի առնում. Անդրիաս Ղուկասյան
12:42 21/09/2019  |  ԼՐԱՀՈՍՀուսով եմ, Փաշինյանը հետ կկանգնի այս անիմաստ ընթացքից. Սեֆիլյանը՝ Ամուլսարի մասին (տեսանյութ)
19:50 20/09/2019  |  Բնապահպանական իրավունքԲնապահպանական մոբիլիզացիայի օր. մեկնարկել է երթը
19:39 20/09/2019  |  ՎերլուծություններԱմուլսարը՝ անկախության գրավական
12:39 20/09/2019  |  ԼՐԱՀՈՍՋերմուկցիները խոստանում են կիրառել նույն մեթոդները, որոնցով Փաշինյանը եկել է իշխանության (տեսանյութ)

Տեսանյութեր

07/27/2021   12:17 Իշխանական կայֆեր. Հայկ Սարգսյանի հարսանիքին մոտ 500 հյուր է մասնակցել՝ կրիմինալից մինչեւ քաղաքական

Տեսադարան

07/06/2021   13:16 Հայազգի նշանավոր դուդուկահար Ջիվան Գասպարյան

Մամուլ

Արխիվ

[]